제4장

Lúc ấy đúng giữa trưa, mâm cơm trưa đã bày ra ở hiên trong. Gyeonghui từ nhà ngoài đi vào. Siwol và chị dâu ở buồng bên hết lời giục ăn cơm, nhưng cô chẳng để tâm, đi thẳng vào buồng xép rồi đóng chặt mọi cửa bốn phía. Gyeonghui nức nở khóc. Lúc thì phục xuống sàn, lúc ngồi dậy, rồi lại đứng lên đập đầu vào tường. Ôm chặt cây cột quay vòng vòng. Gyeonghui luống cuống không biết phải làm gì. Trái tim nhỏ bé của Gyeonghui nóng như lửa. Vừa lấy chiếc khăn treo lau nước mắt, thỉnh thoảng cô chỉ nói được: “Trời ơi, biết làm sao…” Rồi nỗi oán giận cũng trào lên: ở nhà này thì cơm sẽ hết, áo sẽ hết, nên chắc họ muốn mau đuổi ta sang nhà khác. Cứ như trên cõi đời rộng mênh mông này, thân hình bé nhỏ của mình chẳng có chỗ nào để đặt. Mỗi lần nghĩ cái thứ vô dụng, vướng víu này sinh ra làm gì, nước mắt đã ngớt lại tuôn như mưa. Nếu có ai đến can ngăn, chắc cô sẽ cãi lộn với người đó. Cô tưởng như có thể túm tóc người đó mà giật phăng một cái, rồi cào cấu, xé bấu mặt người đó cho máu chảy như suối. Trong căn buồng xép nhỏ tối tăm bốn bề cửa đóng chặt thế này, va bên này đụng bên kia, vận mệnh của Gyeonghui rồi sẽ ra sao!

Trước mặt Gyeonghui lúc này có hai con đường. Hai con đường ấy không hề mờ nhạt mà rõ ràng. Một con đường là con đường đất vàng (黃土) dễ giẫm, gạo chất đầy kho, nhiều tiền, được yêu chiều, được thương mến, là đại lộ bằng phẳng, dễ đi và chẳng khó tìm. Còn con đường kia thì phải giã lúa mạch đến đau cả tay mới tạm có cái ăn, đổ mồ hôi cả ngày làm việc cho người ta mới kiếm được vài xu. Đến đâu cũng chỉ bị khinh rẻ, mùi vị thương yêu trong mơ cũng chẳng nếm được. Phải giẫm lên đá hiểm đến chảy máu đầu ngón chân. Con đường ấy có vách đá dựng đứng, có cả đỉnh núi (山頂) nhọn hoắt. Phải lội nước, vượt dốc, quanh co vô số, càng đi càng hiểm trở và khó tìm. Trong hai con đường trước mặt Gyeonghui, hôm nay phải chọn một, và ngay lúc này phải quyết cho xong. Đã chọn hôm nay thì mai không thể đổi. Lòng đã quyết lúc này cũng không lẽ chốc nữa đột ngột thay đổi. Ôi, bàn chân Gyeonghui nên đặt lên con đường nào trong hai con đường này? Điều ấy chẳng phải thầy dạy mà dạy được, cũng vô ích nếu có bạn bè khuyên bảo. Chỉ khi chính thân mình Gyeonghui chọn con đường mình đi thì mới bền lâu, và chỉ làm bằng chính tinh thần mình thì mới không đổi. Gyeonghui lại đập đầu thêm một lần nữa rồi nói: “Trời ơi, làm sao bây giờ!”

Gyeonghui cũng là phụ nữ. Hơn nữa là người phụ nữ đã sống trong xã hội Triều Tiên. Là người phụ nữ bị vùi trong tập tục của gia đình Triều Tiên. Đó là bộ mặt (面目) của xã hội, rằng đàn bà phải ôn lương nhu thuận thì mới dùng được, và là điều gia đình dạy dỗ, rằng sinh mệnh của người đàn bà là đạo tam tòng (三從之道). Hễ muốn đứng lên thì xung quanh (周圍) đè nén, hễ cử động thì bốn bề lời mắng nhiếc ập vào. Lời của bạn bè thân tình nắm tay khuyên nhủ, mười người như một miệng: “Chúng ta hãy cứ sống an nhàn như trước (前) rồi chết đi.” Mắt Gyeonghui đã từng ngắm áo lụa, miệng Gyeonghui đã từng nếm xôi ngọt và món lẩu. Ôi, Gyeonghui phải chọn con đường nào mới là phải đạo? Phải sống thế nào mới tốt? Như con rắn đang thong thả duỗi mình bò ven đường, hễ bị đầu gậy chạm nhẹ vào đuôi là thân đang duỗi dài liền co rúm lại, con ngươi đảo tròn, cái lưỡi nhọn thè ra liên tục đầy độc khí; hệt như thế, mỗi khi nghĩ những điều ấy, hai cánh tay gắn vào thân Gyeonghui và hai chân duỗi dài cũng co quắp vào trong lồng ngực, vào trong bụng. Trông chẳng khác món đồ chơi chỉ có đầu và mình bày trong một tiệm đồ chơi nào đó. Thể trọng mười ba quán (貫) bỗng chốc nhẹ như một tờ giấy trắng, tưởng như bị gió thổi bay. Trong đầu thì choáng váng và lạnh toát, đến mức chính cô cũng nhận ra. Mắt chẳng biết chớp, nhìn như muốn khoét thủng cả bức tường. Lưng đẫm mồ hôi, tứ chi lạnh ngắt như người chết.

“Trời ơi, làm sao bây giờ.”

Gyeonghui như hóa câm. Chẳng biết nói gì, câu duy nhất cô biết nói chỉ có thế.

Gyeonghui sờ thử thân mình. Tay phải nắm cổ tay trái, tay trái nắm cổ tay phải. Còn lắc thử cái đầu. Cái thân chẳng to lớn gì, bé nhỏ này… Thân này phải đứng thế nào đây. Thân này phải hướng về đâu mới tốt… Gyeonghui lại nhìn lướt thân mình từ trên xuống dưới. Thử cho thân này lê vạt váy lụa, cài trâm ngọc phỉ thúy (翡翠玉簪) lên đầu này xem. Làm dâu trưởng nhà đại gia thì uy nghi biết bao. Cái trò làm dâu mới, làm tân nương ấy vui biết bao? Tình thương của cha mẹ chồng rồi cũng nhiều biết mấy. Cái thân đang bị coi như của nợ này, rồi sẽ được cha mẹ yêu chiều đến mức nào. Họ hàng hẳn cũng ao ước, ngưỡng mộ biết bao. Sai rồi. Ôi, ta sai rồi. Sao lúc cha bảo “Quyết đi.” ta lại không thưa “Vâng.” mà lại thưa “Không được ạ.”? Ôi sao ta lại thế? Định làm gì mà đáp như vậy! Sao ta lại chê phú quý như thế? Bỏ lỡ chỗ ấy thì sau này tính sao đây? Chắc như lời cha nói, ta chưa biết khổ nên mới thế. Chắc vì chưa hiểu chuyện nên mới thế. Cha đã bảo “Rồi sau này sẽ hối hận.”, chắc giờ đã hối không kịp rồi. Ôi, biết làm sao. Trước khi quá muộn, ta ra nhà ngoài thú tội trước mặt cha vậy. “Con đã nghĩ sai rồi ạ.” Làm thế chăng? Không, nhất định ta sẽ làm thế. Đó là con đường thích đáng. Rồi ta cũng bỏ cái học hành phiền phức. Nhật Bản mà cha cấm đi, ta cũng sẽ không đi nữa. Chắc là con đường này. Chắc đây là con đường phải bước. À, quyết như thế đi. Nhưng mà…

“Trời ơi, làm sao bây giờ…”

Đôi mắt Gyeonghui mở trừng trừng. Toàn thân nặng nghìn cân. Trên đầu nặng như bị chụp một chiếc mũ trụ lớn bằng đồng sắt (銅鐵). Hai tay hai chân vừa co lại chẳng bao lâu đã thò ra, duỗi thẳng. Rồi cả người lại co lại. Ta định làm gì mà dám đáp một câu to gan như thế? Cô nhớ lúc cha nói “Con gái thì lấy chồng, sinh con trai con gái, hầu hạ cha mẹ chồng, kính chồng là xong chuyện.” thì mình đã đáp “Đó là chuyện ngày xưa ạ. Bây giờ người ta bảo con gái cũng là người, mà đã là người thì không có việc gì không làm được. Cũng kiếm được tiền như đàn ông, cũng làm quan được như đàn ông. Thời nay đàn ông làm được gì thì con gái cũng làm được nấy ạ.”, rồi nhớ ánh mắt đáng sợ của cha lúc cha cầm tẩu thuốc, nói “Gì cơ, nói gì thế? Cái loại con gái như mày thì làm được cái gì! Sang Nhật không chịu học cái cần học, phung phí tiền bạc, rồi chỉ học được toàn những lời vớ vẩn ấy mang về hả?”, và cô co người giật thót.

Quả đúng thế. Kẻ như ta thì làm được gì. Chẳng phải chỉ bắt chước lời người khác thôi sao? Ôi, quả thật làm người chẳng dễ dàng gì. Người đàn bà làm được mọi thứ như đàn ông chẳng thể là người đàn bà tầm thường. Người đàn bà dám phá bỏ tập quán bốn nghìn năm nay mà bước ra, nếu không có học vấn hơn người, không phải bậc thiên tài phi thường thì không thể được. Phải là người có sức hiểu thấu tinh vi như bà de Staël, từng làm lay động nhân tâm khắp Paris thời Napoléon, ăn nói lưu loát (饒舌) lại hùng biện (雄辯), thứ nhân vật xã hội có tài ứng biến (機才) như thế mới được. Phải có tinh thần dũng tiến (勇進) hy sinh bách chiết bất khuất như Jeanne d’Arc, sống thì cứu Orléans, chết (死) thì cứu nước Pháp, mới được. Phải là người như bà Ford, vị dũng tướng (勇將) của nữ quyền nước Anh, nổi danh là nhà viết luận (論文家) với ngòi bút tài hoa (達筆), tác giả những cuốn sách kinh tế (經濟書) sáng sủa, lời lẽ biện luận (語論) sắc sảo cứng cỏi (精勁), ý chí kiên cường, mới được. Ôi, khó thế đấy. Phải có thực lực chừng ấy, hy sinh chừng ấy thì mới được.

Gyeonghui thử dốc ra xem hết cái gọi là học vấn đã học đến nay, thì chẳng có gì cả, đến mức phải giật mình. Người ta nhảy múa hát ca trước mặt mà chẳng biết thích thú thật lòng, chẳng biết cười thật tình, cô có một thứ cảm giác ngây dại. Hễ muốn đáp một lời là mặt đỏ bừng, chẳng tìm được trật tự câu chữ (語序), cô có cái lưỡi vụng về (鈍舌). Hơi khổ chút là chán, hơi bị đánh chút là gào khóc, cô có tính nhút nhát (臆病) đáng ghét. Người này làm thế nào thì theo thế ấy, người kia làm thế nào thì theo thế kia, gió đông thổi thì ngả theo gió đông, gió tây thổi thì ngả theo gió tây, bị cuốn đi mà không sao sửa nổi, trong cô là một ý chí suy nhược đến thế. Cái thân này mà cũng là người ư? Kẻ mang những thứ ấy mà đòi làm người sao? Với chút học vấn ai cũng có, chừng biết cầm thìa bằng tay phải lúc ăn ba bữa cơm mà người nào cũng biết, thì đã hỏng cả rồi. Hoàn toàn là hư vinh viển vông. Nếu các bà làm nên sự nghiệp xưa nay (古今) mà biết thì sẽ cười khẩy. Thật là lố bịch. “Trời ơi, làm sao bây giờ…”

Xét thân mình đến đây, trong ý nghĩ của Gyeonghui, nhà thẩm phán Kim muốn rước mình làm dâu trưởng cũng thật đáng thương. Hơn nữa, một đứa ngốc như mình mà nhà phú quý ấy muốn rước thì lẽ ra phải cúi đầu dạ dạ vâng vâng, dâng tấm thân tiểu nữ mà đi ngay mới là đương nhiên, thế mà từ chối thì chính mình nghĩ lại cũng thấy đáng giận. Và cha, mẹ, cùng các bà, các thím họ hàng, mỗi lần thấy mình lại lo không gả đi được, cũng có vẻ là đương nhiên.

Cho đến nay mỗi lần thấy những bà búi tóc cài trâm, Gyeonghui đều rất thương hại. ‘Kẻ kia biết gì mà đã thành người lớn như thế? Chẳng biết yêu chồng, chỉ như cái máy, sống theo bản năng mà chẳng khác cầm thú. Yêu quý (貴愛) con thì chỉ biết cho ăn nhiều cơm, nhiều thịt, chứ không biết dạy cho cái học hay. Kẻ ấy mà cũng là người ư?’ Cô vẫn nhìn họ bằng con mắt kiêu ngạo như thế. Thế nhưng chẳng hiểu sao hôm nay những bà ấy ai cũng trông thật đáng phục. Ngay cả Siwol đang rửa bát, trên đầu cũng cài trâm, và cô thấy chị ấy hơn mình nhiều. Ngay cả tiếng khóc của con cái nhà nông vọng qua bức tường cũng như thuộc một thế giới khác hơn hẳn mình. Nghĩ thế nào đi nữa, mình cũng chẳng thể thành người lớn như họ, và với thân mình cũng chẳng thể sinh được những đứa con như thế. ‘Việc lấy chồng, với ta khó khăn đến thế, sao bao người lại đi lấy chồng nhiều như vậy; việc dạy con, ta cứ khó nhọc nghĩ đi nghĩ lại thế này, sao họ lại sống dễ dàng êm xuôi đến thế.’ Nghĩ vậy, mình chẳng là gì cả. Các bà ấy hơn mình mấy chục lần.

‘Sao họ búi tóc cài trâm dễ dàng thế được nhỉ? Sao có thể sinh nhiều con thế mà sống hòa thuận êm ấm. Thật đáng phục.’

Gyeonghui càng nghĩ càng thấy họ đáng phục. Còn mình thì khó lấy chồng thế này, thật chẳng sao hiểu nổi. ‘Các bà ấy đáng phục, hay ta đáng phục? Những bà ấy mà cũng là người ư? Còn ta, ta mà cũng là người ư?’ Mâu thuẫn này là nỗi dằn vặt lớn đánh thức giấc ngủ sâu của Gyeonghui. ‘Vậy phải thế nào mới thành người đáng phục?’ Câu hỏi ấy là nỗi đau khiến đầu óc Gyeonghui nặng trĩu.

“Trời ơi, biết làm sao. Ta nào ngờ ta lại thành ra như thế…”

Đã thêm được một câu. Cùng lúc đó, đỉnh đầu Gyeonghui bỗng như nhấc vọt lên. Rồi khuôn mặt bè bè, cái miệng rộng, tứ chi dài ngoằng, cả hình hài ấy của Gyeonghui đều tan biến, chỉ còn như một thứ gì chập chờn tựa ngọn lửa trên đầu cọng rơm nhỏ, lơ lửng trong gió. Chỉ có căn phòng thì hầm hập nóng. Vô thức, cô đẩy tung các cửa sổ bốn phía.

Ánh nắng nóng gắt bỗng ập vào, mạnh đến mức giật mình, như hai phe dân làng cầm gậy sáu cạnh xông vào nhau hô “Nào…”. Phía trên những khóm cúc ngũ sắc, sen cạn đủ màu lẫn lộn, bướm phượng bướm vàng bay qua bay lại, nối nhau không dứt (連絡不絶). Trong tổ chim ác là trên cây lê, những cái đầu chim non đen thập thò, chờ chim quạ mẹ mang mồi về. Dưới bóng bụi cây chổi, con chó xù nằm vật ra ngáy khò khò. Bụng nó phình ra. Dưới hàng rào, theo sau gà mẹ đi bới con sùng là năm sáu gà con lũn cũn nối đuôi. Gyeonghui ngồi nhìn đờ đẫn như người mất hồn, rồi cố ý cử động thân mình.

Cái kia! Kia là con chó. Kia là bông hoa, kia là con gà. Kia là cây lê. Và quả treo trên đó là quả lê. Cái bay trên bầu trời kia là chim ác là. Kia là cái chum, kia là cái cối.

Gyeonghui cứ thế gọi danh xưng của mọi thứ đập vào mắt. Còn sờ thử chiếc tủ đầu giường để cạnh. Vuốt ve cả chiếc chăn lụa gấp đặt trên đó. “Vậy danh xưng của ta là gì? Là người! Nhất định là người.”

Gyeonghui soi thân mình vào tấm gương soi cả người (體鏡) treo trên vách. Cô há miệng thử, chớp mắt thử. Giơ tay thử, thò chân ra thử. Rõ ràng là hình dáng con người. Rồi cô so mình với con chó xù đang nằm, với con gà đi mổ con sùng, và cả con quạ nữa. Môn động vật học dạy rằng những con kia là cầm thú, tức là động vật hạ đẳng. Còn loài mặc áo, biết nói, đi bằng hai chân, làm việc bằng tay như mình thì được dạy là con người, kẻ đứng đầu muôn loài. Vậy thì mình cũng là con người quý giá như thế.

Ôi, đã đáp hay lắm. Khi cha nói: “Gả về đó thì quần áo đẹp, cả đời ăn no đến chết, chẳng phải thế sao con?”, Gyeonghui, trước mặt người cha đáng sợ ấy, lần đầu trong đời run lẩy bẩy mà đáp. “Thưa cha, lời Nhan Tử (顔子) chẳng phải có câu nhất đan tự (一簞食), nhất biều ẩm (一瓢飮), lạc diệc tại kỳ trung (樂亦在其中) sao ạ? Chỉ ăn rồi sống rồi chết thì đó không phải là người mà là cầm thú (禽獸). Con cho rằng dẫu chỉ ăn cơm lúa mạch, tự mình bằng sức mình có cơm mà ăn, thế mới là người. Cơm do tổ tiên làm ra, người chồng nhận nguyên xi, rồi mình lại cứ thế ăn nhờ phần cơm ấy của chồng, thì cũng chỉ như con chó nhà mình mà thôi.” Cô đã đáp như thế. Quả vậy. Ăn rồi chết thì đó là động vật hạ đẳng. Hơn nữa, trong gia đình những nhà giàu chẳng động một ngón tay, nhận của cải tổ tiên mà đừng nói tự làm ra, đến cái đã nhận cũng không biết dùng, chỉ phung phí vô ích vào rượu và kỹ nữ, sống chẳng phải như người mà như cầm thú, vỗ bụng no nê cho đến chết, có biết bao chuyện thảm thương. Có nhiều chuyện hầu như (殆) không thể phân biệt với cầm thú. Hạng người ấy chỉ mượn tạm lớp da người mà khoác lên chứ chẳng phải người chút nào. Kẻ như thế có muốn nằm xuống dưới bóng bụi cây chổi kia, con chó cũng sẽ cười chê và tiếc chỗ nằm của nó.

Quả vậy, hết khổ thì đến vui, hết khóc thì đến cười, ấy là chỗ con người khác cầm thú. Con người là kẻ nghĩ những điều cầm thú không nghĩ nổi và biết sáng tạo. Khác với cầm thú chỉ trông chờ gạo do người làm ra, cơm thừa người ăn còn lại, khác với cầm thú hễ cho là mừng, con người tự mình tìm bằng sức mình, tự mình có bằng thực lực của mình. Đây là sự phân biệt giữa người và cầm thú không chút mâu thuẫn. Là chân lý không chút nghi ngờ.

Gyeonghui cũng là người. Tiếp theo mới là phụ nữ. Vậy thì trước khi là phụ nữ, Gyeonghui là người. Và trước khi là phụ nữ của xã hội Triều Tiên, Gyeonghui là nữ giới trong toàn nhân loại giữa vũ trụ. Trước khi là con gái của ông Lee Cheorwon và bà Kim, cô là con gái của Đức Chúa Trời. Dù sao đi nữa, khỏi phải nói, đó là hình dáng con người. Hình dáng ấy không chỉ là lớp da khoác tạm bên ngoài, mà cấu tạo nội tạng cũng chắc chắn không phải cầm thú mà là con người.

Ừ, là người. Con đường hiểm mà ai cũng cho là chẳng phải đường của người, nếu ta không tìm thì còn bảo ai tìm! Đứng trên đỉnh núi (山頂) mà nhìn xuống cũng là việc của con người. Ừ, đôi tay này sinh ra để làm gì, đôi chân này sinh ra để dùng vào đâu?

Gyeonghui giơ vút hai tay lên. Hai chân nhảy cẫng lên.

Ánh nắng chói chang dịu dần. Màu trời như màu váy chàm bị đám mây đen nhẹ nhàng bay lên che khuất. Gió nam hiu hiu thổi vào, mang theo phấn hoa (花粉) và hương thơm. Trước mắt chớp lóe liên hồi, trên vai tiếng sấm ầm ầm. Chốc nữa thôi mưa rào mùa hạ sẽ đổ xuống.

Tinh thần Gyeonghui ngây ngất. Dáng Gyeonghui bỗng như vụt dài ra, như kẹo mạch nha (飴) bị kéo giãn. Và đôi mắt (目) như che cả khuôn mặt. Cô cứ thế phục xuống, chắp tay cầu nguyện.

Lạy Đức Chúa Trời! Con gái của Đức Chúa Trời ở đây. Lạy Cha! Đời con đã được nhiều phước lành.

Xin Ngài hãy xem! Mắt con và tai con chẳng đang hoạt động thế này sao?

Lạy Đức Chúa Trời! Xin ban cho con quang vinh (光榮) và sức mạnh vô hạn.

Con xin đem hết sức mình ra làm việc.

Dù Ngài ban thưởng hay giáng phạt, xin Ngài tùy ý sai khiến con.